Bijzondere hemel boven Groningen: zonsverduistering, nieuwe maan en nacht vol vallende sterren

Woensdag 12 augustus wordt een bijzondere dag met een zonsverduistering, de nieuwe maan en in de nacht naar donderdag vallen bovendien veel vallende sterren.

Wie deze dag omhoog kijkt kan een bijzonder schouwspel aan de hemel meemaken. In de avond schuift de maan voor bijna 90 procent voor de zon en is vanuit Groningen een flinke gedeeltelijke zonsverduistering te zien. En alsof dat nog niet bijzonder genoeg is, valt in de nacht daarna de Perseïden. Dankzij de nieuwe maan zijn de omstandigheden voor het kijken naar de vallende sterren dit jaar extra gunstig.

In Groningen begint de gedeeltelijke verduistering rond 19.15 uur. De maan schuift dan langzaam voor de zon. Het hoogtepunt wordt rond 20.11 uur bereikt. Op dat moment is ongeveer 88 procent van de zon bedekt. De zon staat dan al laag boven de westelijke horizon. Rond 21.03 uur is de verduistering voorbij.

Hoewel het in Groningen flink donkerder kan worden, verdwijnt de zon hier niet helemaal. Alleen in delen van onder meer Spanje, IJsland en Groenland is de zonsverduistering totaal.

Het gaat om de grootste zonsverduistering die in Nederland sinds 1999 zichtbaar is geweest. Een verduistering van vergelijkbare omvang laat vervolgens heel lang op zich wachten: volgens de RUG is de volgende pas in 2081 te zien.

Door de aanstaande zonsverduistering is het mogelijk dat het licht overdag merkbaar verandert en de omgeving een wat vreemd, schemerachtig karakter krijgt.

Wie het spektakel niet alleen wil bekijken, maar er ook uitleg bij wil krijgen, kan terecht op verschillende plekken in Groningen.

De RUG heeft meerdere officiële observatieplekken ingericht. In de provincie gaat het onder meer om Lauwersoog en Noordpolderzijl. De locaties worden vanaf 18.00 uur bemand en er zijn speciale eclipsbrillen beschikbaar.

Ook het Forum organiseert op woensdagavond een gratis kijkmoment op het dak. Van 19.00 tot 20.30 uur kunnen bezoekers daar de verduistering bekijken en krijgen ze uitleg van deskundigen van de RUG.

Een belangrijke waarschuwing is om nooit rechtstreeks naar de zon te kijken zonder geschikte oogbescherming. Ook wanneer de zon voor het grootste deel achter de maan zit, kan het resterende zonlicht ernstige schade aan de ogen veroorzaken. Een gewone zonnebril is daarvoor niet geschikt. Gebruik alleen een speciale eclipsbril of een andere veilige methode die bedoeld is om rechtstreeks naar de zon te kijken, zoals bijvoorbeeld een vergiet.

De timing van de zonsverduistering is extra bijzonder omdat 12 augustus ook de dag van de nieuwe maan is. De nieuwe maan vindt in Nederland rond 19.36 uur plaats.

Tijdens nieuwe maan is de maan vanaf de aarde vrijwel niet zichtbaar. Dat is goed nieuws voor iedereen die 's nachts vallende sterren wil zien. Er is namelijk nauwelijks storend maanlicht.

Na de zonsverduistering volgt een tweede spektakel aan de hemel. In de nacht van 12 op 13 augustus bereiken de Perseïden hun maximum. Deze meteorenzwerm is ieder jaar in augustus actief en staat bekend om de grote hoeveelheid heldere en snelle meteoren. Deze bekende meteorenzwerm zorgt ieder jaar in augustus voor tientallen vallende sterren.

De meteoren zijn afkomstig van stofdeeltjes die zijn achtergelaten door komeet Swift-Tuttle. Wanneer de aarde door deze stofwolk beweegt, komen de kleine deeltjes met hoge snelheid de dampkring binnen. Door de wrijving met de atmosfeer ontstaat het lichtspoor dat wij vanaf de aarde als een vallende ster zien.

De Perseïden lijken aan de hemel afkomstig te zijn uit de richting van het sterrenbeeld Perseus. Vandaar ook de naam van de meteorenzwerm.

2026 is een gunstig jaar om de Perseïden te bekijken. Normaal gesproken kan het licht van de maan een deel van de zwakke meteoren onzichtbaar maken, maar daar is nu geen sprake van.

Wie zoveel mogelijk vallende sterren wil zien, kan het beste een donkere plek buiten de stad opzoeken bijvoorbeeld bij het Dark Sky Park Lauwersmeer. Hoe minder straatverlichting en andere lichtbronnen, hoe meer zwakke meteoren zichtbaar worden.

Ga bij voorkeur ergens staan met een vrij uitzicht en kijk niet alleen recht omhoog. De Perseïden kunnen op verschillende plaatsen aan de hemel verschijnen.

De beste kansen liggen vooral in de tweede helft van de nacht. Rond 3.45 uur is een van de beste momenten om veel vallende sterren te zien.

De combinatie van zonsverduistering, nieuwe maan en de Perseïden maakt 12 en 13 augustus daarmee tot bijzondere dagen voor een bijzondere gebeurtenis aan de hemel.